समाचार

राजमा सिमीको असल खेती प्रविधि

१. परिचय 

राजमा(Phaseolus vulgaris L) एक महत्वपूर्ण दलहन बाली हो । वि.सं. २०७२–७३ मा राजमा बालीको खेती ३००९ हेक्टर क्षेत्रफलमा लगाई औसत उत्पादकत्व १६६० के.जी. प्रति हेक्टर रहेको थियो  (कृषि विकास मन्त्रालय, २०७३) । हाल यसको खेती क्रमिक रुपमा बढ्दै गएको पाईन्छ । यसलाई हिउंदे तथा बर्षे सिजनमा खेति गर्न सकिने बालीलाई राजमा सिमि, फ्रेन्च बिन, फ्यासीओलस बिनका नामले चिनिन्छ । एकथरी राजमा एकैचोटी पाक्ने जसलाई बिशेष गरी तराइमा हिउंदमा लगाइन्छ भने अर्कोथरि पाक्दै जाने र पटक पटक टिप्दै जाने जसलाई बर्षे याममा मध्य तथा उच्च पहाडमा लगाउने गरिन्छ । 

नेपालमा यसको खेती उच्च पहाडमा बर्षे बालीको रुपमा गरिन्छ भने तराई तथा भित्री मधेशमा हिउदेबालीको रुपमा गरिदै आएको छ । हाल यसलाई नगदेबालीको रुपमा खेती गरिएको पाईन्छ । यसको महत्वको बारेमा भन्नु पर्दा बिबाह, भोज, भतेर लगायतका हरेक उत्सवमा राजमाले बिशेष महत्व ओगटेको छ भने यो स्वास्थ्यको लागि हितकर पनि छ । निकै फाइदामुलक र बिक्रि गर्न सहज बाली भएको हुँदा यसको क्षेत्रफल बढ्दो क्रममा छ । राजमामा विभिन्न पैष्टिक तत्वहरु पाइन्छ ।  राजमाको पी.डी.आर १४ जातमा २३ प्रतिशत प्रोटिन, ४.२५ प्रतिशत खनिज पाइन्छ र प्रत्येक १०० ग्राम खाने दानामा प्रोटिन १७ ग्राम, क्याल्सियम ५० मि. ग्राम फस्फोरस २५ मि. ग्राम, फलाम १.७ मि.ग्राम केरोटिन १३२ मि.ग्राम भिटामिन ०.००८ मि.ग्राम रिवोफलामिन ०.०६ मि. ग्राम, भिटामिन सि २४ मि. ग्राम  पाइन्छ । 

हरियो कोशाको रेशामा सायोनोजिक ग्लुकोसाईड न्युन मात्रामा पाईन्छ । जसले व्लड सुगरको मात्रा कम गराउँछ । यसकारण मानव स्वास्थयको दृष्टिले अति उपयोगी देखिन्छ । यो जुम्ला तथा यस जिल्लाका आसपासका जिल्लाहरु मुंगु, कालीकोट र मुस्ताङमा नगदे बालीको रुपमा लगाइन्छ । यी भेगमा विभिन्न फरक–फरक रंगका बोक्रा र आकार भएका प्रजातिका बीउ उत्पादन गरी बिक्रि गरिन्छ । चितवन, नवलपरासी, कपिलबस्तु, मकवानपुर, रुपन्देही, दाङ, बाँके, बर्दिया, सुर्खेत जिल्लाहरुमा पी.डी.आर.–१४ र हेटौडे अनुजातको राजमा धान तथा मकैमा आधारित बाली प्रणालीमा प्रचलित छन् । 

१.१ राजमा जात पी.डि.आर १४ को ल्यावमा पौष्टिक विश्लेषण 



२. हावापानी र माटो 

राजमाको खेती तराइमा हिउँदे बाली र मध्य देखि उच्च पहाडमा वर्षे वालीको रुपमा गरिन्छ । यसका खेतीका लागी १५–२५ड्ढ सेन्टीग्रेट र माटोको पि.एच. ५.५ देखि ७.० सम्म भएको बलौटे दोमट वा दोमट माटो उपयुक्त  मानिन्छ । यो बालीको लागि पानी नजम्ने र निकासको प्रबन्ध राम्रो भएको जग्गा हुनुपर्दछ । 

३. जमिनको तयारी 

जमीनको अवस्था र माटोका किसिम हेरी २० देखि ३० से.मी गहिरो गरी २ देखि ३ पटक खनजोत गरि काठको लिड्को वा पाटा लगाएर माटो मसिनो बुरर्बुराउदो बनाउनु पर्दछ । बीउ उम्रनको लागि माटोमा प्रशस्त चिस्यान हुनुपर्दछ ।